تابستان طولانی و خسته کننده!/ نقدی بر فیلم "تابستان طولانی"
هواللطیف
محمد مهدی شیخ صراف
ایدههای اولیۀ ارزشمند، دست اول، دارای مابهازای واقعی و حتی داشتن اولویت موضوعی برای جامعه، الزاماً نشانۀ موفقیت یک فیلم نیست. ایدۀ اولیه اگر با پیکرهبندیِ داستانیِ مناسب همراه نشود، ناموفق است. اینگونه آثار حتی اگر برای فرم و ساخت آنها، وسواس و دقت و زحمت فراوان هم صرف شود، در بهترین حالت ممکن، تکههای جذاب و امیدوارکننده دارد که بدون قرارگرفتن در قامت یک اثر کامل، به موفقیت دست پیدا نمیکند: «تابستان طولانی» چنین فیلمی است.
موضوع «تابستان طولانی» که دستمایۀ ساخت این تلهفیلم قرار گرفته، جذاب و ارزشمند است. بازگشت به سال ۱۳۶۲ و فضایی با ارزش داستانی عالی، ارزش اولیۀ خوبی برای این اثر ایجاد کرده است. نبودن هیچ مردی در یک روستا، به هر دلیلی، بهخودیخود آنقدر ظرفیت قصهپردازی دارد که بتواند با فرازوفرودهایی، مخاطب را تا پایان همراه خود کند. «تابستان طولانی» هرچند اثری بیادعاست، اما یک خلأ جدی دارد که گاهی قدر آن را به کمتر از تلهفیلم هم کاهش میدهد: ضعف داستان که آن را به اثری خستهکننده تبدیل کرده است.
بهنظر میرسد که این فیلم، مجموعهپیرنگ خوشایندی است که محور اصلی خاصی آنها را بههم وصل نمیکند؛ بهجز یک نوجوان روستایی به نام «حسن» که این رخدادها در اطراف او جریان دارد و در حال گذراندن یک تابستان خوش است. بازی او البته روان و تأثیرگذار است، هرچند در تمام مدت فیلم، فقط یک لباس به رنگ قرمز بر تن دارد! او مدام درگیر دنبالکردن و ارتباط با حیوانات مختلفی همچون عقاب، سگ، اسب، ماهی و پلنگ است.
مسئلۀ بزرگشدن حسن یا «بلوغ ناشی از اوضاع خاص»، بهسبب نبود پدر، در حد مسئلهای حلنشده در فیلم باقی میماند. در این زمینه، هیچ تغییری در حسن نمیبینیم و شخصیت او در پایان فیلم، با همان شیطنتهای اولیه باقی میماند. او در مهمترین آزمون خود، موقع آوردن کمک برای مادرش، ناموفق میماند. فقط نریشنهای گاهوبیگاه از زبان حسن در دورۀ بزرگسالی، در این جهت قرار گرفته است که البته همین هم نشان ضعف فیلمنامه است.
گرچه فیلم از لحاظ داستانی ضعیف است، قدرت فنی خوبی دارد. با وجود مشکلات معمول که در لوکیشنهایی اینچنین وجود دارد، تصویربرداری فیلم و جذابیتهای بصری آن در ترسیم فضای دوستداشتنی روستا و نماهای زنده، موفق بوده است. موسیقی فیلم، فضایی با نشاط نوجوانانه را کاملاً القا میکند. مهمترین ویژگی و مزیت فیلم، رفتن به سراغ فضا و موقعیتی است که جای پرداخت جدی به آن، در سینمای ایران همچنان خالی است: فضایی روستایی که کیلومترها از خط مقدم دور است؛ اما اهالی آن بهطور کامل با آن درگیر هستند. این نگاه، درستترین نگاه ممکن به دفاع مقدس و مردم کشوری است که خط مقدمشان برای برپاداشتن پرچم کشور، در محل زندگی آنان شکل گرفته است و همیشه هم مظلومترینها بودهاند.
